Schijnzelfstandigheid: de 3 criteria waar de Belastingdienst op let

Het is woensdagochtend en je logt in op het systeem van je opdrachtgever. Je vraagt je verlof aan via je teamleider, je staat in het overleg ingepland en je werkt hier al acht maanden aan hetzelfde project bij een overheidsorganisatie. En dan bekruipt je het gevoel: klopt dit eigenlijk wel met mijn zzp-status?

Het is een vraag die veel professionals zichzelf stellen, en terecht.

Schijnzelfstandigheid betekent dat je op papier zelfstandige bent, maar in de praktijk eigenlijk werkt als werknemer. De Belastingdienst kijkt naar de echte situatie, niet naar wat er in het contract staat.

Goed nieuws vooraf: dit is goed te begrijpen. Hieronder lopen we de drie kernpunten door waar de Belastingdienst naar kijkt.

1. Gezag en inbedding

Dit is vaak het belangrijkste punt. De vraag is: in hoeverre kan de opdrachtgever je aansturen, en hoe sterk ben je opgenomen in de organisatie?

Denk aan concrete signalen. Werk je onder directe leiding van een teamleider? Heb je vaste werktijden die door de opdrachtgever zijn bepaald? Doe je hetzelfde werk als de vaste medewerkers naast je?

Hoe vaker je hier ja zegt, hoe meer het lijkt op een dienstverband.

Als zelfstandige bepaal je in principe zelf hoe je het werk inricht en lever je een afgebakend resultaat.

2. Verplichting om het werk persoonlijk te doen

Een tweede punt is of jij het werk per se zelf moet uitvoeren. Bij een dienstverband is dat normaal: een werknemer kan zich niet zomaar laten vervangen.

Als zelfstandige heb je daar meer ruimte in. Mag je je in theorie laten vervangen door iemand met dezelfde kwaliteiten, dan wijst dat eerder richting zelfstandigheid.

Let op: het gaat om de praktijk. Een vrijblijvende vervangingsclausule in een contract die nooit echt kan worden gebruikt, weegt nauwelijks mee.

3. De beloning en je positie als ondernemer

Het derde punt gaat over hoe en waarvoor je betaald wordt, en of je je echt als ondernemer gedraagt.

Concrete signalen die richting ondernemerschap wijzen: je hebt meerdere opdrachtgevers, je loopt zelf risico, je investeert in je eigen kennis of materiaal, en je presenteert je naar buiten als zelfstandige.

Werk je feitelijk fulltime voor één partij tegen een vast bedrag per maand, dan lijkt dat meer op loon.

Hoe wordt dit beoordeeld?

Belangrijk om te weten: deze drie punten worden niet los van elkaar afgevinkt. De Belastingdienst weegt het hele plaatje.

Eén signaal maakt je nog geen schijnzelfstandige, en geen enkel criterium geeft op zichzelf de doorslag.

Sinds begin 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actiever op schijnzelfstandigheid. Dat maakt het extra nuttig om je eigen situatie eens rustig tegen het licht te houden.

Wat kun je hiermee?

Loop je eigen opdracht eens langs deze drie punten. Bepaal je zelf hoe je werkt? Kun je je in principe laten vervangen? Gedraag je je als ondernemer met meer dan één klant?

Twijfel je? Dan hoef je daar niet alleen mee te zitten. We denken graag met je mee over hoe je opdracht in elkaar zit, zodat je met een gerust gevoel aan het werk kunt.

Dit artikel is voorlichtend bedoeld en is geen juridisch of fiscaal advies; voor jouw specifieke situatie kun je het beste een deskundige raadplegen.